Η βαριά αναπηρία της ακρισίας!

Χρήστος Γιανναράς

Χρήστος Γιανναράς. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 7-12-2008.

Μέτρο για την αξιολόγηση της ποιότητας των ανθρώπων είναι μάλλον ή κυρίως η αυτοκριτική εγρήγορση: Η ετοιμότητα παραδοχής λαθών, η αναγνώριση ελλείψεων, η συμφιλίωση με τη μη παντογνωσία. Και ακόμα, η σεμνότητα της αμφιβολίας, το θάρρος να ομολογείται άγνοια, η αποσύνδεση γνωμών, απόψεων, κρίσεων από την άμυνα ή την προβολή του εγώ.
Γιατί συνιστά «ποιότητα» (αξιολογική υπεροχή) η αυτοκριτική εγρήγορση; Μα, προφανώς, επειδή επιτρέπει στον άνθρωπο την ελευθερία από το ένστικτο (την αναγκαιότητα) της αυτοθωράκισης. Του επιτρέπει να ανοιχτεί στη σχέση, να ζει τη χαρά κοινωνικής επαλήθευσης της εμπειρίας, δημιουργικού ελέγχου διανοημάτων και κρίσεων, φαντασίας και στόχων. Να πλουτίζει τη ζωή του ο άνθρωπος με συνεχή αναζήτηση της πάντοτε απλήρωτης πληρότητας, ανυπότακτος στα στεγανά και στη μιζέρια της αυταρέσκειας, ελεύθερος από τη νομοτέλεια των κτηνωδών ενορμήσεων επιβολής και κυριαρχίας.

Διαζύγιο Πολιτικής και Λογικής.

ο κ. Χρήστος Γιανναράς

Του καθηγητή κ. Χρήστου Γιανναρά. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 6-5-2001.

Είναι περισσότερο από φανερό εδώ και μερικές δεκαετίες, όχι μόνο στον τόπο μας: η πολιτική έχει πάρει διαζύγιο από την λογική. Δουλεύει για τις εντυπώσεις, γι′ αυτό και δεσμεύεται στον ανορθολογισμό. Η δυναμική των εντυπώσεων δεν είναι δυναμική του επιχειρήματος, ούτε της συνέπειας ή των ιεραρχημένων επιδιώξεων. Οι εντυπώσεις κερδίζονται με σαφή παράκαμψη της λογικής σε ασυνείδητα υποστρώματα της επιθυμίας. Η κοινωνία αδιαφορεί για τον ανορθολογισμό της πολιτικής επειδή όλο και λιγότερο απασχολεί την κοινωνία η κοινωνικότητα. Μοιάζει αυτονόητο να εκδεχόμαστε τη συλλογικότητα σαν συνθήκη ωφελιμότητας για το άτομο: οι νόμοι, οι θεσμοί, οι λειτουργίες να υπηρετούν και να θωρακίζουν το άτομο, τα δικαιώματα του ατόμου. Δεν πρωτεύει η σχέση, η κοινωνία των πολιτών. Συρρικνώνεται συνεχώς η επίγνωση του “ανήκειν”, ο αυτοπροσδιορισμός μέσω κοινών “αξιών”, “παραδόσεων”, “ιστορικών καταβολών”. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες υποβάθμισης του κοινωνικού γεγονότος, η πολιτική επιβιώνει ως επιμέρους επάγγελμα με τη δική του ωφελιμιστική λογική–ασύμπτωτη με την κοινή λογική.

Η “απώθηση” του πολιτικού λόγου.

Χρήστος Γιανναράς

Χρήστος Γιανναράς, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 15-2-1998.

Κοινότοπη διαπίστωση: τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα σήμερα δεν έχουν πολιτικό λόγο. Αντιλαμβάνονται την πολιτική σαν τεχνική διαχείρησης [ή διεκδίκησης] της εξουσίας. Διαφοροποιούνται με κριτήρια επάρκειας ή ανεπάρκειας των στελεχών τους [“ποιοι θα τα καταφέρουν καλύτερα”]. Ερώτημα πρώτο και ουσιώδες: Θέλουν τα κόμματα να έχουν πολιτικό λόγο; Ερώτημα δεύτερο, προϋποθετικό του πρώτου: Ξέρουν τι σημαίνει πολιτικός  λόγος; Την κοινότοπη αρχική διαπίστωση τη βεβαιώνουν με πληθωρικές επαναλήψεις οι ίδιοι οι πολιτικοί: είναι το στερεότυπο επιχείρημα που χρησιμοποιεί κάθε εσωκομματική αντιπολίτευση προκειμένου να αμφισβητήσει την κομματική της ηγεσία. Τα δυο ερωτήματα που ακολουθούν τη διαπίστωση, συνάγονται με την απλή λογική: [από τον τρόπο με τον οποίο οι εσωκομματικές αντιπολιτεύσεις καταλογίζουν και οι κομματικές ηγεσίες αρνούνται την ανυπαρξία πολιτικού λόγου].

Είναι ευφυής, δεν είναι δικός μας!!

ο κ. Χρήστος Γιανναράς

Του καθηγητή κ. Χρήστου Γιανναρά. Στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 14-10-2007.

Απαιδευσία σημαίνει κυρίως ανελευθερία. Τα ενστικτώδη αντανακλαστικά της αυτοσυντήρησης, της ηδονής, της κυριαρχίας εξουσιάζουν τον απαίδευτο άνθρωπο, συναισθηματικές προτεραιότητες και ψυχολογικά ορμέμφυτα παγιδεύουν την κρίση και τη βούληση, την ελευθερία του. Ο πεπαιδευμένος άνθρωπος είναι και ο περισσότερο ελεύθερος. Ναι, η άσκηση στη χρήση της γλώσσας, στον έλεγχο της λογικής σύνταξης, στη συλλογιστική συνέπεια, στη συγκρότηση επιχειρήματος, είναι ελευθερία από την αλογία, τη νομοτέλεια των ενστίκτων. Ο έμπειρος κριτικής ανάλυσης της πληροφορίας, του βιώματος ή της εικόνας, ο ικανός στη διάκριση των ποιοτήτων, ξέρει ότι ελευθερία δεν είναι η φενάκη να σου επιτρέπουν επιλογές. Παιδεία, μόρφωση, καλλιέργεια σημαίνει τη μετρητή απόσταση του ανθρώπου από την αλογία των ενστίκτων του, από την κτηνώδη φύση του.